Muzyka romantyczna — muzyka nastrojów. Nastrojów emocjonalnych — i narodowych. Muzyka literacka, programowa, w której pieśń, balla­da i utwór charakterystyczny tworzyły nowy świat odczuć i wrażeń. Wywalczona z takim trudem i z wielką konsekwencją typowa dla klasy­cyzmu logika przebiegu muzycznego ustępuje tu swobodnemu fantazjo­waniu, dlatego też muzyka przenosi się w tym okresie z form ścisłych do form asocjacyjnych. Powracający motyw, motyw przewodni (Wagner) czy tzw. idée fixe uwalniają muzykę od apriorycznie założonego archi­tektonicznego porządku. Teraz liczy się przede wszystkim subiektywna forma wypowiedzi, która w symfonii programowej Berlioza i muzycz­nym dramacie Wagnera („Tristan i Izolda") znajduje swoje apogeum, a w liryzmie i wirtuozostwie Chopina i Liszta — najwspanialszych reprezentantów. Muzyka tego okresu nie ogranicza się do środkowej Europy, lecz obejmuje coraz to nowe obszary: pojawiają się po dziś dzień kontynuujące swoje tradycje szkoły narodowe. Dla nich typową formą staje się opera, przeżywająca w dobie romantyzmu swój najbujniejszy rozkwit. Język dźwiękowy epoki romantycznej rozwija się tak niepo­miernie i tak bogato, że konsekwencjami tego rozwoju staną się w naszych już czasach nowe zasady kształtowania muzyki.